شکاف فزاینده
اشاره
متن زیر برگردان نوشته ای است به قلم دیوید سیمونز از نشریه اکونومیست در باره روابط رو به تیرگی سنیان و شیعیان در خاور میانه که در اول فوریه 2007در ان نشریه به چاپ رسید. هر چند از ان زمان تا کنون دو ماه گذشته، خواندن ان بی فایده نخواهد بود.
محمود احمدی نژاد، رییس جمهور ایران، می گوید که اسراییل و امریکا می خواهد با ایجاد اختلاف میان مسلمانان شیعه و سنی می خواهند ثروت انان را به یغما ببرند. در همانحال، مهدی عاکف، مرشد عام اخوان المسلمین، می گوید که امریکا و اسراییل احساس ترس از شیعه را در میان سنیان بر می انگیزند تا اذهان را از مساله اصلی یعنی فلسطین منحرف کنند. سخنان فوق بیانگرتوافق نظر اشکاری است بین رئیس جمهور قوی ترین دولت شیعی جهان و رهبر با نفوذ ترین جنبش سیاسی سنی در عالم.
در بخش اعظم خاورمیانه خطر فتنه یا شقاق فرقه ای به ندرت تا به این حد خطرناک رسیده است. این هفته در عراق، رشته دیگری از بمبگذاریها با هدف قرار دادن عمدی غیر نظامیان شیعه، عده زیادی را به قتل رساند. درمقابل، شبه نظامیان شیعه با گلوله باران مناطق سنی نشین و ربودن و اعدام چند مرد سنی به بمب گذاری ها پاسخ دادند. زنجیره ای از حملات مرگبار علیه مساجد شیعیان در پاکستان دهها کشته به حدودا 2000 قربانی خشونت های گاهبگاه فرقه ای طی 15 سال اخیر افزود. در لبنان، مشاجره ای در رستوران یک دانشکده به نبرد خیابانی دامنه دار بین طرفداران گروههای رقیب سنی و شیعی انجامید که 4 قربانی گرفت. در حرکت دیگر، رو حانیی در مراسم تدفین یک جوان سنی از او به عنوان "شهید اعراب" یاد کرد؛ که اشاره ای است طعنه امیز به شیعیان "ایرانی" و حزب پیشتاز شان در لبنان یعنی حزب الله.
این روز ها ایام عاشورا است، مراسمی برای گرامی داشت شهادت، که اکثرا با تنش در مناطق محل سکونت شیعیان و سنیان همراه بوده است. احساسات فرقه گرایانه حتی در مناطقی که شیعیان، حدودا 15% جمعیت مسلمانان، حضور کمی دارند یا اصلا حضور ندارند، در حال افزایش است. در دسامبر 2006، مقامات سودان غرفه ایران در نمایشگاه کتاب خارطوم را به دنبال اعتراض فعالان سنی مبنی بر تبلیغات شیعیگری از سوی ایران، بستند. روز نامه های الجزایر ادعا کردند که مبلغان شیعی کودکان سنی را برای پیوستن به تشیع تشویق و اغوا می کنند. طرفداران فتح، گروه فلسطینی سکولار ، علیه هواداران حماس که گروه اسلامگرا و سنی است از شعار "شیعه!" "شیعه!" در کنایه از روابط قوی ان با ایران، استفاده می کردند. در اردن، اهالی یک روستا زائران را از رفتن به یک زیارتگاه شیعی جلو گیری کردند. شیعیان می گویند که حملات خرابکارانه بر دو مرکز شیعی و چند بنگاه تجاری با مالکیت شیعی در شهر دیترویت امریکا طی دو ماه اخیر، جنبه فرقه گرایانه داشته اند.
برخی ازاین نگرانی ها ساماندهی شده هستند. در اوج این اشارات و تبلیغات شدید یکماهه علیه ایران در روزنامه دولتی مصر، الاهرام در سر مقاله خود ایران را به کارشکنی در مسیر استقرار صلح در عراق، فلسطین و لبنان متهم نمود. به نظر این سر مقاله، هدف ایران تضعیف دولت های عربی و تحقق "رویای امپراطوری صفوی"و گسترش تشیع است. همین روزنامه به نقل از مامور مصری بدون ذکر نام می نویسد که ماموران اطلاعاتی ایران در ربودن و قتل سفیر مصر در عراق در ماه جولای 2005 دخالت داشته اند.
چنین تبلیغات سراسری در عربستان سعودی نیز راه افتاده اند؛ جایی که سایت های چت رو به گسترش و مملو هستند از داستانهای جعلی در مورد فساد و خیانت شیعیان و گفته می شود که پلیس نیز در برخی از انها نفوذ کرده است. یکی از چیز هایی که موید ترس سنی ها هنگام صحبت از هلال رو به رشد شیعی در منطقه است، سخنان رئیس جمهور ایران می باشد که گفته بود او نه یک هلال بلکه یک ماه کامل را می بیند. در همان زمانی که یکی از ستون نویس های یکی از روزنامه های سعودی که به غلط نوشته بود که شیعیان عقیده دارند در صورت تماس با یک سنی "ناپاک" باید دست های شان را بشویند، چهل و هشت تن از علمای مشهور سعودی با صدور فتوا از مردم خواستند تا برای دفاع از عراق علیه "توطئه صلیبیون و صفویان مرتد" برای ریشه کنی اسلام سنی، باید مسلح شوند.
چنین هراس افرینی تا حدی مطلوب دولت های سنی متحد امریکا مانند مصرو عربستان سعودی است تا ادعای خود را مبنی بر خیزش موج نفوذ ایران ثابت کنند. قدرتیابی شیعیان، پس از مدت طولانی محرومیت از قدرت، در عراق به منزله شکسته شدن سنگر اصلی اعراب، برای اولین باردر تاریخ، در برابر گسترش ایران تلقی شده است. با ان که اکثریت اعراب از صدام بیزار بودند، شیوه و زمان اعدامش، در روز عید قربان، برای بسیاری از انها همچون سیلی شدید از ناحیه سلطه گری زشت شیعیان تلقی گردید. ادعای گسترده ایران مبنی بر رهبری نهضت های "مقاومت" اسلامی، که با پیروزی انتخاباتی حماس و جنگ جانانه حزب الله با اسراییل در تابستان گذشته تاکید شد، عصبانیت بیشتر سران عرب را بر انگیخت.
در همان حال، امریکا به عنوان متحد از سران عرب می خواهد تا از سیاست محدود سازی ایران حمایت کنند. کشور های عربی به دلایل نا توانی از دادن وزنه زیاد به تلاش های امریکا، ترس از واکنش منفی حمله به ایران، و عدم تمایل به معرفی شدن به عنوان حامی اسراییل در نظر دارند تا با بهره گیری از احساسات فرقه ای ضربه ای را متوجه ایران نمایند. در سخنان غیر مستقیم و بدون اشاره به نام کشور خاصی، ملک عبد الله پادشاه سعودی گفت:" ما به انها سفارش کرده ایم که منطقه را به خطر نیندازند. ما در امور هیچ کشوری مداخله نمی کنیم [اما] هر کشوری که به اعمال نا بخردانه متوسل شود باید مسولیت ان را در برابر سایر کشور های منطقه بپذیرد."
نیت سعودی برای خنثی کردن بلند پروازی های منطقوی ایران در لبنان بیشتر از جاهای دیگر عیان است. پادشاهی سعودی از دولت فواد سینیوره که متحدینش شامل سنی ها، دروزی ها و برخی از گروههای مسیحی بر اثر رویارویی با حزب الله و متحدینش به بن بست رسیده اند، حمایت مالی و سیاسی قوی به عمل اورده است. اما انچه که گروه شیعی را بیشتر تحت فشار قرار داده است از دست رفتن مقامی است که اخیرا در میان توده های عرب به دست اورده بود. گروهی که در تابستان گذشته به عنوان پیشتاز نبرد با اسراییل پنداشته می شد اکنون در میان بسیاری از سنی ها تا سر حد عروسک ایران تنزل کرده است.
همان گونه که درد و رنج مردم عراق نشان داد، فرقه گرایی روحیه و شیوه خطرناکی است. برای کاستن از افراط گرایی های اخیر بود که قطر ماه گذشته بالغ بر 400 تن از چهره های برجسته سنی و شیعی را برای نشستی به پایتخت ان کشور دعوت کرد. اما در کنفرانس، به طور شرم اوری مجادلات شدید بود. رییس نمایندگی ایران، ایت الله محمد تسخیری، از هر سو مورد اتهام و سوال قرار گرفت. به او گفته شد که ایران برای پایان بخشیدن به پاکسازی قومی سنیان در بغداد تلاش نمی کند، و اقلیت سنی خود را تحت تعقیب قرار می دهد. نمایندگی هایش می کوشند سنیان را شیعه نمایند و کتابهایی را توزیع کنند که شخصیت های تاریخی مورد احترام سنیان را مورد بی احترامی قرار می دهند. در مقابل، نمایندگان شیعی چنین جواب دادند که چرا علمای سنی قتل عام شیعیان را در عراق هیچگاه محکوم نکردند؟ و چرا در باره محرومیت مدنی اقلیت های شیعه در کشور های خود چیزی نمی گویند؟
پیامی از سید محمد حسین فضل الله، رو حانی بر جسته شیعی در لبنان، اب سردی بر مجادلات داغ ریخت. او گفت اگرعلمای سنی و شیعی مشاجرات و اختلافات را رها نکنند، مسلمانان نگاه شان به سکولاریسم را به عنوان نجات بخش خویش تغییر نمی دهند.